Coğrafi İşaret Koruması

Coğrafi işaret koruması, ürün kalitesini korur ve üretimin bilinen özellikte yapılmasını sağlar.



Coğrafi işaret nedir?


Coğrafi işaretler, belirli bir bölgeden kaynaklanan bir ürünü tanımlayan ya da kalitesi, ünü veya diğer karakteristik özellikler itibariyle coğrafi kaynağına affedilebilen bir bölgeyi işaret eden sınai mülkiyet hakkıdır.

Bir yörenin herhangi bir ürünü, meyvesi, taşı, madeni diğer yörelerde üretilenlerden farklı olabilir veya bir yörede üretilen halı, kilim, kumaş, çini vb. herhangi bir nedenle ün kazanmış olabilir. Bu ürünlerin o yörenin adının kullanılması, tüketiciler tarafından o ürünün benzerlerinden farklı özelliklere sahip olduğu şeklinde algılanabilir. Tüketiciler söz konusu yöre adıyla satılan ürünleri o yörenin adına duydukları güvenle, aynı türdeki diğer ürünlerle tercih edilebilir.

Bu anlamda coğrafi işaretler, geleneksel bilginin bir ürün gibi şekillendirildiği, paketlendiği, alındığı ve satıldığı bir boyuttadır; ürünün kalitesi, geleneksel üretim metodu ve coğrafi kaynağı arasında kurulan sıkı bağı simgeleyen bir güvencedir. Coğrafi işaretler menşe adı ve mahreç işareti olarak iki ayrı şekilde değerlendirilir.

Menşe adı nedir?


Coğrafi sınırlan belirlenmiş yer ile söz konusu coğrafi yerin insan faktöründen ya da doğasından kaynaklanan bir özelliğe sahip olan ve bu özellikleri itibariyle bölgeyle özdeşleşmiş ürünlerin üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tümüyle bu yöre, alan veya bölge sınırlan içinde yapılması ürünün "menşe adını" belirtir.

Menşe adı, menşe adına konu ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tümüyle coğrafi sınırlanmış yöre, alan veya bölge sınırlan içinde yapılmasını gerektirir. Bu tür ürünlere örnek olarak Eskişehir Lületaşı, Çelikhan Tütünü, Ege pamuğu verilebilir. Ürünler ait oldukları coğrafi bölgenin dışında üretilemezler. Çünkü ürün, niteliklerini ancak ait olduğu yöre içinde üretildiği takdirde kazanabilir.

Mahreç işareti nedir?


Mahreç işaretleri her zaman belirli bir nitelik ve kalite ile bağlantılı olmadan herhangi bir ürünün coğrafi olarak kaynaklandığı yeri (ülke, bölge, yöre, şehir) gösterir. Mahreç işaretine konu olan ürünün özelliklerinden en az birinin, o yöreden kaynaklanması şartıyla yöre dışında da üretilebilmesi söz konusudur. Bu tür ürünlere örnek olarak Damal Bebeği, Isparta Halısı, Siirt Battaniyesi verilebilir. Bu ürünlerin nitelikleri, kalitesi, ünü ve diğer özellikleri belirli bir coğrafi yere ait doğal ham madde ya da beşeri unsurlara dayalı işlemlerden kaynaklanan özellikler taşır. Bu üretimde, bulundukları coğrafi bölgeye ait üretim yöntemlerinin aynen kullanılması ve ürünün kalitesinin aynı olması şarttır.

Coğrafi işaretlerin diğer sınai mülkiyet haklarından üstün farkı nedir?


Coğrafi işaretlerin diğer sınai mülkiyet haklarından üstünlüğü tek bir üreticiyi değil, belirli şartlar altında üretim yapan kişilerin tümünü birden korumasıdır. Çünkü coğrafi işaret alansal, yöresel, bölgesel, ülkesel genelliğe, bir anlamda sahip olup, sağladığı hak belli bir kişiye veya kişilere bağlanmaz. Coğrafi işaretlerle bağlanan belli bir kişiye ya da bazı kişilere özel değildir; ortak kullanım hakkı vardır. Ürünün gerçek üreticileri, coğrafi işaret sağladığı korumadan öncelikli olarak yararlanırlar.

Kimler coğrafi işaret başvurusu yapabilir?


Coğrafi işaretin tescili, coğrafi işarete konu olan ürünün üreticisi olan gerçek veya tüzel kişiler, tüketici dernekleri, konu ve coğrafi yöre ile ilgili kamu kuruluşları tarafından yaptırılabilmektedir.

Coğrafi işaretleri kimler kullanabilir?


Coğrafi işareti, tescilde düzenlenen şartlara uygun üretim yapan herkes kullanabilir. Coğrafi işaret kullanım hakkına sahip olanlar, coğrafi işaret hakkına yapılabilecek tecavüzlerden dolayı dava açmaya yetkilidir.

Coğrafi işaretlerle ilgili cezai hükümler nelerdir?


Coğrafi işaretler tecavüz halinde verilecek cezalar işlem, fiil ve suça iştirak ayrımına bağlı olarak farklılıklar göstermektedir. Kanuna uymayanlar hakkında hapis cezası, para cezası, işyerinin kapatılması, ticaretten men edilmesi yaptırımları gerektirilerek, uygulamada etkinliğin sağlanması amaçlanmaktadır. Cezaların alt ve üst sınırlan aşağıdaki gibidir:

Suçun niteliğine göre;

  • Bir yıldan dört yıla kadar hapis,
  • On dört bin Türk Lirası'ndan kırk altı bin Türk Lirasına kadar para
  • Bir yıldan az olmamak kaydıyla işyerinin kapatılması ya da bu süre kadar ticaretten men cezalan uygulanmaktadır.